Temat: Wykładnia wyrażenia „brak przedmiotu nadającego się do popełnienia na nim czynu zabronionego” zawartego w art. 13 § 2 KK, współtworzącego kodeksowy model usiłowania nieudolnego w jego warstwie przedmiotowej

Prawo Karne 05/2017
ius.focus - istota orzecznictwa 
Treść wiadomości wyświetla się niepoprawnie? Zobacz wersję online
C.H.Beck ius. focus
Prawo karne
05/2017
Drukuj

Szanowni Państwo,

eksperci kancelarii Prof. Michał Królikowski Kancelaria Adwokacka komentują kluczowe orzecznictwo z zakresu prawa karnego.

Wykładnia wyrażenia „brak przedmiotu nadającego się do popełnienia na nim czynu zabronionego” zawartego w art. 13 § 2 KK, współtworzącego kodeksowy model usiłowania nieudolnego w jego warstwie przedmiotowej
Zawarte w art. 13 § 2 KK wyrażenie „brak przedmiotu nadającego się do popełnienia na nim czynu zabronionego” oznacza brak takiego przedmiotu, który należy do zbioru desygnatów znamienia przedmiotu czynności wykonawczej typu czynu zabronionego, do którego popełnienia zmierza sprawca.
Uchwała (7) z 19.1.2017 r., I KZP 16/16

Na wniosek Pierwszego Prezesa SN, w uchwale składu siedmiu sędziów SN rozstrzygnął rozbieżności w wykładni art. 13 § 2 KK – tzw. usiłowania nieudolnego. Problem ujawnił się na tle sytuacji, w których sprawca zmierzający do przywłaszczenia określonej rzeczy, odstępuje od dokonania czynu, ponieważ znajdujący się w zasięgu jego możliwości przedmiot nie odpowiada jego wyobrażeniom o rzeczy, która miała stać się przedmiotem zamachu. W judykaturze ugruntowały się dwa odmienne poglądy w kwestii wykładni wyrażenia: „brak przedmiotu nadającego się do popełnienia na nim czynu zabronionego”. Według pierwszego, subiektywistycznego, jedynie przedmiot, na który nakierowany jest zamiar sprawcy może być przedmiotem nadającym się do popełnienia na nim czynu zabronionego, w oderwaniu od istnienia innych przedmiotów, występujących w tych samych okolicznościach działania sprawcy, nadających się do popełnienia na nich czynu zabronionego. Drugi z ukształtowanych poglądów to założenie odwrotne, tj. koncepcja, według której w okolicznościach, w których sprawca przystępuje do realizacji zamiaru, nie istnieją żadne przedmioty nadające się do popełnienia na nich czynu zabronionego, a więc koncepcja obiektywistyczna. Zgodnie z uzasadnieniem wniosku Prezesa SN, skutkiem przyjęcia jednej z koncepcji jest możliwość zastosowania przez orzekający w danej sprawie sąd, odmiennych instytucji prawnomaterialnych związanych z usiłowaniem popełnienia przestępstwa. Jeżeli przyjąć koncepcję subiektywistyczną, sąd będzie mógł jedynie zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary lub ewentualnie odstąpić od jej wymierzenia. Z kolei przy założeniu drugiej koncepcji, czyli przy przyjęciu obiektywnego istnienia innych przedmiotów nadających się do popełnienia na nich czynu zabronionego, sąd kwalifikując sytuację jako usiłowanie udolne, przy uznaniu odstąpienia za dobrowolne, będzie mógł nawet zastosować art. 15 § 1 KK, a więc sprawca nie będzie w ogóle podlegał karze.

Sąd Najwyższy rozstrzygając przedmiotowe zagadnienie, uznał iż przy zastosowaniu wykładni językowej oraz systemowej, należy odrzucić koncepcję subiektywistyczną. W pierwszej kolejności, SN rozróżnił charakter usiłowania udolnego i nieudolnego, stwierdzając iż usiłowanie nieudolne należy rozumieć jako ukierunkowane na popełnienie czynu zabronionego zachowanie sprawcy, które nigdy nie doprowadzi do dokonania tego czynu, ze względu na brak przedmiotu nadającego się do popełnienia na nim czynu zabronionego lub ze względu na użycie niedającego się do tego środka, przy jednoczesnym braku świadomości sprawcy w kwestii występującej w danym przypadku okoliczności uniemożliwiającej popełnienie czynu. W konsekwencji, SN wskazał, iż przy rozróżnieniu usiłowania udolnego oraz nieudolnego, systemowa specyfika usiłowania nieudolnego przejawia się w obiektywnej niemożliwości dokonania czynu zabronionego, tj. sytuacji, w której brak istnienia przedmiotów z kategorii określonych w typie przestępstwa, w zasięgu czynności wykonawczej sprawcy. Następnie, wskazując na wykładnię językową oraz historyczną, SN wskazał, iż na obiektywną koncepcję rozumienia przedmiotowego wyrażenia, wskazuje brzmienie przepisów w kolejnych chronologicznie wersjach ustawy karnej, dotyczących usiłowania nieudolnego, w których to ustawodawca dążył do stopniowej obiektywizacji opisu konstrukcji normatywnej usiłowania nieudolnego. Sąd Najwyższy wskazał, że wykładnia przedmiotowego wyrażenia powinna być dokonywania w kontekście pełnego brzmienia art. 13 § 2 KK, gdzie przy braku werbalnego związania komentowanego wyrażenia z zamiarem sprawcy, sformułowanie „brak przedmiotu nadającego się do popełnienia na nim czynu zabronionego” należy postrzegać jako generalne, tj. dotyczące każdego przedmiotu o właściwościach przedmiotu czynności wykonawczej nadającego się do popełnienia na nim czynu zabronionego. Zdaniem SN, również wykładnia celowościowa wskazuje za obiektywistyczną koncepcją, skoro racjonalny ustawodawca dokonał jednoznacznego i dychotomicznego rozdzielenia obu typów usiłowań w art. 13 § 1 i 2 KK, przez co kryminalizacja usiłowania została uzależniona od możliwości lub braku możliwości popełnienia czynu zabronionego, a więc od realnego zagrożenia dobra prawnego, a nie od relatywizacji zamiaru sprawcy, konkretyzującego się w okolicznościach usiłowania popełnienia czynu.

Komentarz

Komentowane orzeczenie SN zasługuje na aprobatę. Przeprowadzona przez SN analiza prawna, w kwestii charakteru wyrażenia „brak przedmiotu nadającego się do popełnienia na nim czynu zabronionego”, przekonująco wyjaśnia, iż termin ten należy rozumieć zgodnie z koncepcją obiektywistyczną, a więc braku jakichkolwiek przedmiotów w zasięgu sprawcy usiłującego dokonać dany czyn zabroniony. Powyższa teza pozwala na rozstrzygnięcie istotnej rozbieżności w wykładni komentowanego wyrażenia oraz na uniknięcie dalszej niezgodności stanowisk sądów powszechnych. W konsekwencji, należy uznać za SN, iż charakterystyką usiłowania nieudolnego opisanego przez ustawodawcę w art. 13 § 2 KK, przy wystąpieniu przesłanki braku przedmiotu nadającego się do popełnienia na nim czynu zabronionego, jest obiektywna niemożliwość dokonania czynu zabronionego.

prof. UW dr hab. Michał Królikowski, adwokat
aplikant adwokacki Łukasz Świątek

Prof. Michał Królikowski Kancelaria Adwokacka

 
Zobacz także:
Pojęcie prawomocnego orzeczenia sądu kończącego postępowanie w świetle art. 521 KPK
Czytaj więcej »
Przepisy właściwe w przedmiocie wymiaru i orzekania kary łącznej
Czytaj więcej »
>> Biblioteka ius.focus <<
Wydawnictwo C.H.Beck Sp. z o.o.
ul. Bonifraterska 17
00-203 Warszawa

Kontakt z Działem Obsługi Klienta
Tel: 800 800 025, 22 311 22 22
NIP: 522-010-50-28
KRS: 0000155734
Sąd Rejonowy dla miasta st. Warszawy,
Wydz. XII Gospodarczy
Właściciel: dr Hans Dieter Beck
Kapitał Spółki: 88 000 zł
Wiadomość została wygenerowana automatycznie. W celu kontaktu, prosimy o korzystanie z adresu: legalis@beck.pl. Powyższe treści stanowią część usługi „ius.focus” świadczonej drogą elektroniczną w Systemie Informacji Prawnej Legalis dostępnej dla użytkowników modułów Premium. W każdej chwili można zrezygnować z otrzymywania tych powiadomień, klikając zrezygnuj z powiadomień ius.focus lub edytując swoje preferencje.